Literair vertalen: hoe ik aan een vertaling begin – 1

De eerste bladzijden

Voor ik met het eigenlijke vertalen begin, lees ik het te vertalen boek en ander werk van en over de auteur. Dan, op de eerste vertaaldag, vertaal ik hooguit één bladzijde. Ik zeg ‘vertaal’, maar dat is een groot woord, want ik laat zoveel mogelijk zaken onbeslist, zoveel mogelijk beslissingen in de lucht hangen. Dat houdt in dat mijn tekst vol sterretjes komt te staan met varianten en met codes als *anderwoord, *moetbeter,  *Nederlands!, *meeromzetten enzovoort. Vaak fungeert mijn onbewuste hierbij als alarm: er klopt voor mijn gevoel iets niet helemaal of ik vermoed dat iets beter kan.

Elke definitieve vertaalbeslissing zou namelijk meteen een richting kiezen betekenen en beperkende consequenties hebben voor alles wat nog gaat volgen, terwijl ik juist wil dat mijn beslissingen helemaal in dat vervolg zullen passen.

Een actueel voorbeeld, aan het begin van mijn vertaling van Mrs Bridge van Evan S. Connell: Maar toen *kwamdie was er die zomeravond – hierin heeft het meer globaal vertellende ‘was er die’ een heel andere lading dan het alternatief ‘kwam die’, dat meer verwachtingen wekt aangaande het stukje terugblik dat volgt. De keuze is van belang voor de hele verteltoon, en dus wil ik hier nog niet kiezen. Een ander voorbeeld: en zij *keekuitnaar? *wachtteaf? wachtte op de dageraad – hierin heeft ‘uitkeek naar’ een andere lading die meer of minder bij het personage  mevrouw Bridge past dan het meer passieve ‘wachtte op’ of ‘wachtte af’.

Mijn onzekerheid is als die van een beginneling. Ik durf nauwelijks aan de tekst te komen. Ik ruik eraan, proef ervan, luister er zo goed mogelijk naar, probeer er voeling mee te krijgen – alleen dergelijke zintuiglijke metaforen lijken dit proces goed te kunnen beschrijven. Waar ik merk dat ik er nog weinig van bak, maak ik me daar geen zorgen over. Het resultaat beschouw ik nog als onbelangrijk. En het grappige is: juist doordat ik het als onbelangrijk beschouw, kan het des te beter worden.

De tweede dag doe ik hooguit twee bladzijden, en ook de volgende dagen hou ik welbewust een laag tempo aan. Na verloop van een aantal dagen begin ik, vanzelf, heel geleidelijk minder dingen in de lucht te laten hangen. Op organische wijze ontstaan er min of meer definitieve vertaalbeslissingen, me ingegeven door mijn onbewuste.

De groeiende rol van het onbewuste

Ik wil namelijk dat mijn vertaling ook op het niveau gaat werken waarop het werk is gecreëerd, het niveau van het artistieke, het primitieve, het onuitsprekelijke, het onbewuste. De bewuste kant van het vertaalproces is bij mij, net zoals dat volgens mij bij de meeste andere vertalers het geval is, al meer dan genoeg ontwikkeld. Idealiter ga ik me meer en meer vereenzelvigen met de auteur en zijn stemmen, tot hij op het laatst als een goede vriend van me wordt die ik door en door lijk te kennen en wiens gedachten ik vaak lijk te kunnen aanvoelen.

Het is niet zo dat mijn vereenzelviging met de auteur zekerheid biedt bij mijn vertaalkeuzes, maar ze vormt, samen met alle context, een steun in de rug die maakt dat de twijfel bij het nemen van vertaalbeslissingen gaandeweg de vertaling plaats maakt voor zekerheid.

Na zo’n dertig tot vijftig pagina’s is het proces richting benutting van mijn onbewuste – in feite een leerproces – dusdanig gevorderd dat ik het grotere verband van het boek voldoende aanvoel om veel vertaalbeslissingen definitief te nemen. Ik blijf mezelf echter volgen met twijfel en daaruit voortvloeiende sterretjes in de tekst.

Bij sommige boeken duurt het langer dan bij andere, afhankelijk van de affiniteit die ik met de  auteur heb én van de moeilijkheidsgraad van de tekst. Bij Absalom, Absalom! van het genie Faulkner duurde het ruim 100 dichtbedrukte pagina’s voor ik in de voor mij gebruikelijke mate in het boek zat, puur als gevolg van de enorme moeilijkheidsgraad.

B.K.

Advertenties

Over Bartho Kriek

Ik ben dichter, schrijver en literair vertaler, en geef cursussen ondertitelen in binnen- en buitenland.
Dit bericht werd geplaatst in Literair vertalen en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Literair vertalen: hoe ik aan een vertaling begin – 1

  1. Brenda zegt:

    Hallo!
    Ik moet voor mijn werk vaak teksten vertalen. in het begin had ik hier echt moeite mee. Ik heb in het begin gebruik gemaakt van een vertaal bureau. ik ben nu een half jaar verder en heb de draad zelf weten op te pakken. Dit komt doordat ik alle rapporten, die ik door het vertaalbureau heb laten vertalen, goed doorgenomen heb!

  2. loesje zegt:

    Ik vind dat wel heel knap van jou Brenda. Na een half jaar al!
    ik denk dat ik gewoon geen talenknobbel heb, dus ik moet voorlopig nog een vertael bureau raadplegen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s